Kültür piyasaya teslim edildiğinde de geçmişin dokunulmaz mirası haline getirildiğinde de canlılığını kaybediyor. İtalyan kültür ekonomisti Franco Broccardi, kültürün geleceğine kimin karar vereceğini sorguluyor.
İtalya’nın önemli sanat yayınlarından Il Giornale dell’Arte gazetesinde yayımlanan yazının sahibi Franco Broccardi, kültür ekonomisi ve sanatın finansmanı üzerine çalışıyor. 2025’te yayımlanan Cultura adesso – Un’economia contemporanea (Kültür Şimdi – Çağdaş Bir Ekonomi) adlı kitabında kültür, piyasa ve toplum arasındaki ilişkileri ele alıyor.
Broccardi’nin son yazısının başlığı ise La cultura vive solo se può cambiare (Kültür Ancak Değişebildiğinde Yaşar).
KÜLTÜRÜN İKİ ÖLÜMÜ
Broccardi’ye göre kültürü tehdit eden iki gelişme var.
Birincisi, kültürün eğlence endüstrisinin içinde kolay satılan, tekrar edilen ve tüketilen bir ürüne dönüşmesi.
İkincisi ise geçmişe hapsedilmesi. Gelenek adına korunuyor ama değiştirilmesine izin verilmiyor.
Yazara göre kültür, ancak insanlar onu kullandığında, yeniden yorumladığında ve değiştirdiğinde yaşamaya devam ediyor.
MOZART’IN KONSERLERİNDE SEYİRCİ SUSMAZDI
Broccardi ilginç bir örnek veriyor. Bugün klasik müzik konserlerinde sessizlik bekleniyor. Oysa 17. ve 18. yüzyıllarda opera salonlarında insanlar konuşuyor, yemek yiyor, hatta oyun oynuyordu.
Mozart, 1778 tarihli mektubunda Paris Senfonisi sırasında seyircilerin alkışlamasından memnuniyet duyduğunu anlatıyordu.
Bugünkü sessiz konser anlayışı ise 19. yüzyılda yerleşti. Yani değişmez sandığımız gelenekler de bir zamanlar yeniydi.
GENÇLERE: YENİLİK YAPIN AMA BİZİM İSTEDİĞİMİZ GİBİ
Yazının önemli bölümlerinden biri yeni kuşaklarla ilgili.
Broccardi’ye göre gençlerden kültürü yenilemeleri isteniyor. Ancak kurumlar, kaynaklar, kariyer olanakları ve sanatın kuralları önceden belirlenmiş durumda.
Yazar bu çelişkiyi şöyle özetliyor:
“Yenilikçi olun ama bizim söylediğimiz gibi.”
SANATA PARA VERMEK YETERLİ Mİ
Broccardi şirketlerin sanat sponsorluğunu da sorguluyor. Bir konseri, festivali veya sergiyi finanse etmek, kültürün gelişmesini desteklemekle aynı şey değil.
Önemli olan sanatçılara araştırma yapma, yeni şeyler deneme ve hata yapma özgürlüğü tanımak.
Yazara göre kültürün değeri yalnızca getirdiği para, ziyaretçi sayısı veya sağladığı reklamla ölçülemez.
Broccardi’nin vardığı sonuç şu: Yeni kuşaklara yalnızca kültürü miras alma değil, o mirası değiştirme hakkı da tanınmalı.
